Displaying items by tag: μουζακιωτου

Παρασκευή, 05 Αυγούστου 2022 11:06

«Ατομικός» Νταλί. Μια πολύπλευρη Μεγαλοφυΐα!

..

..

Γράφει η 

Δρ Στέλλα Μουζακιώτου

Ιστορικός Τέχνης

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

& Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Επιμελήτρια Εκθέσεων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

 

Ο Σαλβαδόρ Νταλί (1904-1989) γεννήθηκε στην πόλη Φιγέρας της Ισπανίας και συνδέθηκε με το καλλιτεχνικό κίνημα του Υπερρεαλισμού στο οποίο ανήκε για ένα μεγάλο διάστημα. Είχε συχνά θεωρηθεί υποστηρικτής του φασιστικού καθεστώτος του Φράνκο στην Ισπανία και οι πολιτικές του απόψεις ήταν άλλωστε και η αιτία της διαμάχης του με πολλά από τα μέλη του υπερρεαλιστικού κινήματος.

Στη διάρκεια του Ισπανικού εμφυλίου πολέμου, αρνήθηκε να κάνει αντίσταση ή να επιλέξει στρατόπεδο. Συνδέθηκε ωστόσο περισσότερο με το καθεστώς του Φράνκο, ιδιαίτερα κατά την επιστροφή του από την Αμερική στην Ισπανία μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάποιες δημόσιες τοποθετήσεις του Νταλί παρείχαν στήριξη στο φασιστικό καθεστώς και το Χίτλερ ενώ παράλληλα αναφέρονταν με θετικό τρόπο στο πρόσωπο του Φράνκο. Το γεγονός αυτό ήταν η αιτία της εκδίωξής του από το κίνημα του Υπερρεαλισμού. Αδιαμφισβήτητα δημοφιλής στο κοινό, αντιμετωπίστηκε με αμφιθυμία από τον κόσμο της τέχνης, αφού ανάλωσε τη ζωή του «κατασκευάζοντας» την εικόνα του. Από την αρχή της σταδιοδρομίας του είχε συναίσθηση του καλλιτεχνικού του πεπρωμένου και υπήρξε ασυγκράτητα, σχεδόν ξεδιάντροπα μεγαλομανής, με αποκορύφωμα το αυτοβιογραφικό του έργο «Ημερολόγιο μιας μεγαλοφυΐας». Ο πνευματικός ηγέτης του Υπερρεαλισμού Andre Breton (Αντρέ Μπρετόν), αφού τον διέγραψε από το κίνημα στο Παρίσι επειδή δεν συμμορφωνόταν με τους πολιτικούς στόχους που είχαν τεθεί, για να περιγράψει τη μεγαλομανία, την απληστία και την ιδιοτέλεια που τον διέκριναν, επινόησε τις λέξεις «Avida Dollars» (έξυπνος αναγραμματισμός του Salvador Dali, που σημαίνει «Άπληστος για δολάρια»).

Ο Γάλλος φωτογράφος Philippe Halsman, υλοποιεί ένα διαρκές όραμα του Dali να σταματήσει το χρόνο. Για να επιτευχθεί το εντυπωσιακό αυτό ενσταντανέ με τίτλο «Ο Ατομικός Νταλί» (1948), ο Νταλί είχε αρχικά προτείνει να χρησιμοποιήσουν δυναμίτη που θα είχε τοποθετηθεί σε ζωντανές πάπιες (ΕΙΚ.1). Η έκρηξή του μέσα στα ανυπεράσπιστα αυτά ζώα θεωρούσε ότι θα ήταν πολύ εντυπωσιακή τη στιγμή του φωτογραφικού «κλικ»!! Βέβαια, η σκέψη του Χάλσμαν για το μέγεθος των αντιδράσεων που θα μπορούσε να προκαλέσει το γεγονός αυτό στις φιλοζωικές οργανώσεις απομάκρυνε την υλοποίηση μιας τόσο τρομαχτικής σκέψης. Μετά την άρνηση του Χάλσμαν, υπήρξε η πρόταση να κρεμάσουν έπιπλα σε σύρματα και να πετάξουν γάτες και νερό τη στιγμή ακριβώς που ο Νταλί θα πηδούσε μέσα στο πλάνο. Χρειάστηκαν 26 λήψεις μέχρι ο Χάλσμαν να ικανοποιηθεί από το αποτέλεσμα (φανταστείτε τα ζώα που θα θυσιάζονταν για την πραγματοποίηση του αρχικού σχεδίου). Στη συνέχεια, ρετουσαρίστηκε η εικόνα ώστε να φύγουν τα καλώδια και ο Νταλί κατάφερε να σταματήσει το χρόνο μέσα από αυτή τη φωτογραφική απεικόνιση, όπως ακριβώς το είχε οραματιστεί.

Το πρόβλημα με τον Νταλί είναι πως δεν ήταν πια παιδί. Σίγουρα όμως, όταν ακούς κάποιον να αποκαλεί την ατομική έκρηξη της Χιροσίμα καλλιτεχνική πράξη και να κηρύσσει την αρχή της πυρηνικής τέχνης, κατανοείς πως είναι περισσότερο αδίστακτος από καλλιτέχνης. Ο Νταλί δεν είχε πρόβλημα να αποθεώσει τους αριστερούς μέχρι να αγκαλιαστεί με τους φασίστες, να διακηρύξει την αθεΐα του μέχρι να φιλήσει το χέρι του πάπα, να κολακέψει τους Αμερικανούς προκειμένου να κουκουλώσει το αδιανόητο έγκλημα της Χιροσίμα για να προστατέψει με αυτόν τον τρόπο τα οικονομικά του οφέλη. Η εικαστική του πρόταση ήταν μια διαρκής απεικόνιση ενός οργανωμένου παραληρήματος, φροντίζοντας ταυτόχρονα να ικανοποιεί όλον τον κόσμο: και τους φιλότεχνους και τους δημοσιογράφους και τους φωτογράφους μοιράζοντας τις κατάλληλες ατάκες αλαζονείας, έπαρσης και μεγαλείου. Σίγουρα όμως το κοινό αρνείται να αποδεχθεί την εικόνα ενός καλλιτέχνη που μέσα από την τέχνη έχει ως μοναδικό στόχο τον πλούτο. Επιμένει πεισματικά να προτιμά την τέχνη ανιδιοτελή, να είναι αποτέλεσμα ελεύθερης δημιουργίας που έχει τις ρίζες της στο πάθος και τους προβληματισμούς του εκάστοτε δημιουργού.


Published in Πολιτισμός

..

..

..

 

Γράφει η 

Δρ Στέλλα Μουζακιώτου

Ιστορικός Τέχνης

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

& Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Επιμελήτρια Εκθέσεων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

 

  Το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα έχει τις ρίζες του στην Ελληνική Μυθολογία και συγκεκριμένα στο γνωστό ομώνυμο μύθο, όπως αυτός περιγράφεται από τον Οβίδιο. Ο Πυγμαλίων λοιπόν, ήταν βασιλιάς της Κύπρου και ξακουστός γλύπτης, ο οποίος, αφού εμπνεύστηκε από ένα όνειρο, δημιούργησε ένα όμορφο γυναικείο άγαλμα από ελεφαντόδοντο. Όσο περνούσε ο καιρός, τόσο ο Πυγμαλίων μαγευόταν με το έργο του και ερωτευόταν παράφορα το άψυχο πλάσμα. Άρχισε να του φέρεται σαν πραγματική γυναίκα, να του μιλά τρυφερά, να το φροντίζει και να το περιποιείται με στοργή. Ανήμπορος να αγαπήσει άλλον άνθρωπο, ο Πυγμαλίων έκανε έκκληση στην Αφροδίτη, τη θεά του έρωτα, να δώσει ζωή στο άγαλμα που το ονόμασε, Γαλάτεια. Έτσι, κάτι που ξεκίνησε ως αποκύημα της φαντασίας του, τελικά πήρε σάρκα και οστά. Όταν η Αφροδίτη πραγματοποίησε την ευχή του, το άγαλμα μεταμορφώθηκε σε αληθινή γυναίκα και το ζευγάρι παντρεύτηκε και απέκτησε μια κόρη, την Πάφο. Από εκεί θεωρείται ότι προήλθε και το όνομα της ομώνυμης Κυπριακής πόλης.

 

  Στο πεδίο της Τέχνης, ο Ζαν-Λεόν Ζερόμ, παρόλο που σήμερα είναι γνωστός για τις ανατολίτικες σκηνές χαρεμιών, έκανε επίσης πολλούς πίνακες και γλυπτά πάνω στο θέμα του Πυγμαλίωνα, του γλύπτη που ερωτεύεται παράφορα την ίδια του την τέχνη (εικ.1). Απαθανατίζει στο έργο του τη στιγμή που ο γλύπτης φιλά το άγαλμά του, τη Γαλάτεια, τη στιγμή που η θεά Αφροδίτη της δίνει πνοή ζωής. Ο μύθος λοιπόν, προσλαμβάνει εδώ τη σημειολογία μιας ευχάριστης φαντασίωσης του όμορφου, εξιδανικευμένου και παντοτινού έρωτα, είναι όμως ταυτόχρονα και μια αλληγορία της καλλιτεχνικής δημιουργίας και της αυταπάτης, ενός ακόμα επικίνδυνου συνόρου μεταξύ του πραγματικού και του ιδανικού.

 

  Στην κινηματογραφική τέχνη, το 1938 ο Ιρλανδός συγγραφέας και φιλόσοφος Τζορτζ Μπέρναρντ Σω, βασιζόμενος σε αυτόν το μύθο, περιγράφει το δικό του «Πυγμαλίωνα» (Pygmalion) (εικ.2), που έγινε μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες της εποχής. Σύμφωνα με το σενάριο, ένας καθηγητής Φωνητικής, ο Χίγκινς, στοιχηματίζει ότι θα μπορέσει με τη διδασκαλία του να μεταμορφώσει ένα απλό κορίτσι, την Ελίζα, που ζει πουλώντας λουλούδια στο δρόμο, σε κυρία της αριστοκρατίας. Μετά από επίπονες προσπάθειες, που επικεντρώνονται περισσότερο στο να τη μάθει να μιλάει σωστά, ο καθηγητής μένει έκπληκτος από το τελικό δημιούργημά του, την ερωτεύεται παράφορα και θέλει να την παντρευτεί ολοκληρώνοντας έτσι τον απόλυτο έρωτα που νιώθει. Το 1956 ο «Πυγμαλίωνας» του Σω γίνεται μιούζικαλ που γνωρίζει μεγάλη επιτυχία με τον τίτλο «Ωραία μου κυρία».

 

  Στη ζωή, διαχρονικά, το πρότυπο του Πυγμαλίωνα εντοπίζεται στον άντρα που θέλει να διαπλάσει τη γυναίκα σύμφωνα με τα δικά του πρότυπα, τα δικά του «θέλω», στοχεύοντας στην ουσία να γίνει ο δημιουργός της από την αρχή. Το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα ως έννοια, συχνά συνδέεται με αυτό που ονομάζουμε «αυτοεκπληρούμενη προφητεία», η οποία ουσιαστικά δηλώνει ότι ακόμη και μια λάθος πεποίθηση μπορεί να γίνει πραγματικότητα, καθώς επηρεάζει τόσο τα πιστεύω όσο και τις πράξεις. Από τη στιγμή που η πεποίθηση επαληθεύεται, δημιουργεί έναν κύκλο σκέψεων, οδηγώντας μας στο συμπέρασμα ότι ήμασταν σωστοί από την αρχή. Οι λόγοι για τους οποίους το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα συμβαίνει, είναι επειδή όταν αλληλοεπιδρούμε, και έχουμε προσδοκίες από άλλους, τείνουμε, υποσυνείδητα, να υπαινισσόμαστε πολλές από αυτές τις προσδοκίες, μέσω του ύφους ή της γλώσσας του σώματός μας.

 

  Έτσι, μέσα από αυτόν το μύθο εκμαιεύεται μια ουσιαστική αλήθεια που ενίοτε καθορίζει τις σχέσεις μας, αφού οι πεποιθήσεις κι οι προσδοκίες μας αλλάζουν τη συμπεριφορά μας απέναντι στον άλλον. Αντίστοιχα, η συμπεριφορά μας έχει μια επίδραση σε αυτόν, θετική η αρνητική, αλλάζοντας τόσο την εικόνα του ίδιου για τον εαυτό του όσο και την απόδοσή του, η οποία κατευθύνεται προς στις αρχικές μας προσδοκίες, τείνοντας να τις επιβεβαιώσει. Κάπως έτσι «λαξεύουμε» εμείς τους ανθρώπους γύρω μας.



Published in Πολιτισμός
Tagged under

..

..

..

 

Γράφει η 

Δρ Στέλλα Μουζακιώτου

Ιστορικός Τέχνης

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

& Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Επιμελήτρια Εκθέσεων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

 

 

  Η Ευρώπη είναι μια από τις πέντε ηπείρους του πλανήτη, και εκείνη με την πιο μεγάλη ιστορία και τον πιο πλούσιο πολιτισμό. Η ετυμολογική ρίζα της λέξης πιθανόν προέρχεται από το εὐρύς + ὤψ , που σημαίνει αυτή που έχει μεγάλα μάτιαΟι συνεκτικοί δεσμοί των χωρών της Ευρώπης επισφραγίζονται στο γεγονός ότι οι λαοί της, οι ευρωπαίοι, αποδέχονται την κοινή τους κληρονομιά και τις κοινές πολιτισμικές τους βάσεις. Η πεποίθηση αυτή στηρίζεται στις μυθολογικές ρίζες της Ευρώπης και τη  σχέση της με τον Ελληνικό πολιτισμό, έχοντας ως αφετηρία το μύθο της αρπαγής της πριγκίπισσας Ευρώπης από το Δία.

 

  Ο μύθος διαδραματίζεται στη Μεσόγειο, κέντρο του αρχαίου κόσμου και κοιτίδα του πολιτισμού μας. Πρόκειται για το υδάτινο στοιχείο, στο οποία κυκλοφόρησαν, δημιούργησαν και αναπτύχθηκαν Αιγύπτιοι, Φοίνικες, Έλληνες, Καρχηδόνιοι, Ρωμαίοι, Γαλάτες, Άραβες και Ιουδαίοι. Τη θάλασσα όπου οι δρόμοι εμπόρων, ταξιδιωτών και πειρατών διασταυρώθηκαν, αλλά ταυτόχρονα η επαφή και η διάδραση καλλιτεχνών και φιλοσόφων ήταν αναπόφευκτη και ιδιαίτερα παραγωγική. Τη θάλασσα που ενώνει, αλλά και το σύνορο που χωρίζει τους κόσμους της Ανατολής με τους κόσμους της δύσης.

 

  Σύμφωνα με το μύθο, η Ευρώπη ήταν αδερφή του Κάδμου, ιδρυτή της Θήβας, και κόρη του Αγήνορα, ηγεμόνα της Φοινίκης. Μια μέρα φώναξε τις φίλες της και όλες μαζί πήγαν σε μια ακρογιαλιά για να παίξουν και να μαζέψουν λουλούδια. Τότε, ο Δίας την είδε από ψηλά να διασκεδάζει με τις φίλες της κοντά στη θάλασσα, και μαγεμένος από την ομορφιά της αμέσως την ερωτεύθηκε. Για να την πλησιάσει μεταμορφώθηκε σε ήρεμο, εύσωμο και δυνατό ταύρο πηγαίνοντας δίπλα της, σκεπτόμενος πώς να την κατακτήσει. Εκείνη βλέποντας το ήρεμο ζώο, χωρίς να φοβηθεί, στόλισε το κεφάλι του με λουλούδια και άρχισε να το χαϊδεύει, ενώ κάθισε στη ράχη του θαυμάζοντας τη μυϊκή του δύναμη. Τότε ο Δίας, σαν αστραπή, όρμησε προς τη θάλασσα με το όμορφο κορίτσι να κλαίει ασταμάτητα αφού η προσπάθειά της να σωθεί θα την οδηγούσε σε σίγουρο θάνατο λόγω της ταχύτητας και του ύψους. Τρίτωνες και Νηρηίδες βγήκαν από τη θάλασσα και πάνω σε δελφίνια συνόδευαν τον ταύρο χειροκροτώντας και επιβραβεύοντας αυτήν την ερωτική ένωση. Τότε, αφού ο Δίας αποκάλυψε την ταυτότητά του την οδήγησε στο Δικταίο άντρο, τη σπηλιά στο οροπέδιο του Λασιθίου, εκεί που είχε γεννηθεί και μεγαλώσει ο ίδιος. Οι Ώρες είχαν ετοιμάσει το νυφικό κρεβάτι, όπου ο ερωτευμένος πατέρας των θεών και των ανθρώπων έσμιξε με την πεντάμορφη θνητή. Καρπός αυτού του θεϊκού έρωτα ήταν τρεις γιοι, ο Μίνωας ο πρώτος θαλασσοκράτορας , ο Ροδάμανθυς και ο Σαρπηδόνας.

 

  Η αρπαγή της Ευρώπης εκτός των άλλων, αποτυπώνει και το σύνδεσμο μεταξύ της αρχαίας Αιγύπτου και της αρχαίας Ελλάδας. Η Φοινίκη ανήκε στη σφαίρα επιρροής των φαραώ της Αιγύπτου. Ο ∆ίας μεταφέροντας την Ευρώπη από τις ακτές της Φοινίκης στην Κρήτη μετέφερε τους καρπούς των αρχαίων ασιατικών πολιτισμών της Ανατολής στις νέες νησιωτικές αποικίες του Αιγαίου. Ο αδελφός της, Κάδµος, που περιπλανήθηκε σε ολόκληρο τον κόσµο προκειμένου να τη βρει, θεωρείται πως έφερε το αλφάβητο στην Ελλάδα, το φοινικικό αλφάβητο.

 

  Ο  μύθος απαθανατίστηκε σε ελληνικούς αµφορείς, σε τοιχογραφίες της Πομπηίας, ενέπνευσε όμως πολλούς καλλιτέχνες σε πιο σύγχρονες εποχές, όπως το Ρέµπραντ ο οποίος φιλοτέχνησε τον ομώνυμο πίνακα το 1632 (εικ.1). Το επεισόδιο εκτυλίσσεται σε μια παραθαλάσσια σκηνή με την Ευρώπη να παρασύρεται σε ταραγμένα νερά από τον ταύρο, ενώ οι φίλες της παραμένουν στην ακτή με εκφράσεις έκπληξης και αγωνίας. Ο Ρέμπραντ συνδύασε τις γνώσεις του για την κλασική λογοτεχνία με το ενδιαφέρον του να δημιουργήσει ένα αλληγορικό έργο. Η χρήση ενός αρχαίου μύθου για τη μετάδοση μιας σύγχρονης σκέψης και η απεικόνισή της σκηνής χρησιμοποιώντας το  στυλ Μπαρόκ είναι δύο ισχυρές πτυχές του έργου.

 

  Καλλιτεχνικά, Η Αρπαγή της Ευρώπης αντανακλά τις τάσεις και τα ενδιαφέροντα του Ρέμπραντ και άλλων Ολλανδών ζωγράφων κατά τις αρχές έως τα μέσα του δέκατου έβδομου αιώνα. Το έργο ενσαρκώνει το δραματικό φωτισμό που έρχεται από τα αριστερά και την έντονη δραματικότητα της στιγμής της απαγωγής.  Ο Ρέμπραντ αντιπαραβάλλει τα σκοτεινά δέντρα με τους ανοιχτόχρωμους και ροζ ουρανούς. Επίσης, χρησιμοποιεί το φως για να δραματοποιήσει περαιτέρω τη σκηνή, όπως φαίνεται από τη λάμψη του χρυσού στα φορέματα και τις άμαξες. Η απεικόνιση της Ευρώπης πάνω στον ταύρο συνδυάζει αυτές τις λεπτομέρειες: υπάρχει μια καθαρή αντανάκλαση των μορφών στο νερό, το φόρεμά της έχει χρυσές κλωστές και ακόμη και τα κοσμήματά της αντανακλούν φως.  Καλλιτεχνικά ενδιαφέροντα όπως η σύνθεση, το τοπίο και η ζωγραφική απόδοση του μύθου, όλα συνδυάζονται ευρηματικά σε αυτό το έργο.

 

  Σήμερα, η «Αρπαγή της Ευρώπης» ξαναζωντανεύει μέσα από την τέχνη των Νίκου και Παντελή Σωτηριάδη, και με τη μορφή ενός γλυπτού ταξιδεύει από την Κρήτη στην Ευρώπη για να καταλήξει στην είσοδο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο (εικ.2).

 

 

Published in Πολιτισμός
Tagged under

Θέλετε να λαμβάνετε τις σημαντικότερες ενημερώσεις;

Please enable the javascript to submit this form

Συνεντεύξεις

Γ. Ανεμογιάννης: Η διοίκηση Βούρου φωτογραφίζεται στα δικά μας έργα
Γ. Ανεμογιάννης: Η διοίκηση Βούρου φωτογραφίζεται στα δικά μας έργα
Δείτε όλες τις συνεντεύξεις

Δελτία ειδήσεων

Δελτίο Ειδήσεων 17.09.2021
Δελτίο Ειδήσεων 17.09.2021
Δείτε όλα τα δελτία ειδήσεων

Εκδηλώσεις

Πανιώνιος Στέγη Βύρωνα: Εκδήλωση για τις γυναικοκτονίες
Πανιώνιος Στέγη Βύρωνα: Εκδήλωση για τις γυναικοκτονίες
Δείτε όλες τις εκδηλώσεις

Παρασκήνιο

Ο ψαράς προειδοποιούσε για το μόλο,ο πρωθυπουργός γελούσε και τον καλούσε να στοιχηματίσει...ο μόλος διαλύθηκε! (βίντεο)
Ο ψαράς προειδοποιούσε για το μόλο,ο πρωθυπουργός γελούσε και τον καλούσε να στοιχηματίσει...ο μόλος διαλύθηκε! (βίντεο)
Δείτε το παρασκήνιο