Ο «Οριενταλισμός» στην Τέχνη και την Πολιτική

Τετάρτη, 24 Νοεμβρίου 2021 15:04 | Πολιτισμός
Ο «Οριενταλισμός» στην Τέχνη και την Πολιτική Ο «Οριενταλισμός» στην Τέχνη και την Πολιτική Ο «Οριενταλισμός» στην Τέχνη και την Πολιτική
|||||

.

Γράφει η 

Δρ Στέλλα Μουζακιώτου

Ιστορικός Τέχνης

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

& Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Επιμελήτρια Εκθέσεων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

 

  Ο όρος οριενταλισμός (orientalism) χρησιμοποιήθηκε το 1978 από τον Παλαιστίνιο διανοούμενο Έντουαρντ Σαΐντ στο ομώνυμο έργο του και αναφέρεται στο πώς η Δύση ανακάλυψε, κατέγραψε, περιέγραψε, όρισε, φαντάστηκε και, κατά μια έννοια, «επινόησε» την Ανατολή. Ο Σαΐντ αναλύει τη στάση της δυτικής διανόησης απέναντι στην Ανατολή και κυρίως τον αραβικό κόσμο, από την περίοδο του Διαφωτισμού έως σήμερα. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι καλλιεργήθηκε συστηματικά στο πλατύ κοινό η εντύπωση της κατωτερότητας αυτών των λαών και πολιτισμών, προσφέροντας έτσι άλλοθι στις προσπάθειες της Δύσης να κυριαρχήσει επάνω τους.

 

  Πρόκειται λοιπόν, για μια τάση εκλογίκευσης και νομιμοποίησης της αποικιοκρατίας και της νεοαποικιοκρατίας, μέσα από το χώρο της τέχνης, αλλά και των πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και ανθρωπολογικών επιστημών που ασχολούνται με λαούς και πολιτισμούς της Ασίας και ιδιαίτερα της Μέσης Ανατολής. Η τάση αυτή εκφράστηκε ιδιαίτερα στα έργα του 19ου αιώνα με την ωραιοποιημένη συνήθως απεικόνιση προσώπων και τοπίων της Ανατολής (κυρίως της Τουρκίας, του Ιράκ, του Ιράν, της Αραβικής χερσονήσου, της Αιγύπτου και της βόρειας Αφρικής) και καλλιέργησε στους Ευρωπαίους την εικόνα μιας φανταστικής και εξωτικής Ανατολής. Στο πλαίσιο αυτό, ο οριενταλισμός, στην τέχνη του 19ου αιώνα, ανήκει στην παθολογία του Ρομαντισμού και εκφράζει ένα βαθύτερο ενδιαφέρον στον εξωτισμό, στο παράδοξο και στη νοσταλγία της Ανατολής, η οποία αυξάνει τη φαντασία και πυροδοτεί το πάθος.

 

  Ο Εζέν Ντελακρουά (Εugene Delacroix), ο μεγαλύτερος Γάλλος ζωγράφος του Ρομαντισμού, ανήκε στην κατηγορία των μεγάλων επαναστατών που αναδύθηκαν από τη χώρα των επαναστάσεων. Γεννημένος στο Σαραντόν-Σαιν-Μωρίς το 1798, διέθετε δυνατή φαντασία, λεπτό πνεύμα και μια σπάνια και εύθικτη ευαισθησία που τον κατέστησαν ίσως το λιγότερο κατανοητό καλλιτέχνη του αιώνα του. Ένας τύπος που διαμορφώνεται στη ζωγραφική του οριενταλισμού – και που υπηρετεί απόλυτα μέσα από το έργο του ο Ντελακρουά - είναι η αισθησιακή γυμνή γυναικεία παρουσία, που συναντάται ως συνέπεια της υποτιμημένης πολιτισμικής προσέγγισης της Ανατολής και έρχεται σε αντιπαράθεση με τη γυναίκα της Δύσης, που στις συνειδήσεις των Ευρωπαίων ήταν προορισμένη να τεκνοποιεί, να ασχολείται με τα οικιακά και, ενίοτε, να εργάζεται. Τον αισθησιακό αυτό τύπο γυναίκας απεικονίζει ο Εζέν Ντελακρουά (1798-1863) στο έργο «Ο θάνατος του Σαρδανάπαλου» (1828). Εμπνευσμένος από την τραγωδία του Μπάυρον, ο πίνακας απεικονίζει το Σαρδανάπαλο, βασιλιά των Ασσυρίων, ο οποίος, όταν πολιορκήθηκε, διέταξε να σφαγιασθούν μπροστά του, αρχικά, όλο το χαρέμι του, στη συνέχεια όλοι οι ακόλουθοί του, και τέλος, ο ίδιος. Μια παροξυντική ατμόσφαιρα βίας, χλιδής και φιληδονίας κυριαρχούν στη σύνθεση, δίνοντας διαστάσεις οργίου σε αυτή τη σκηνή μαζικής σφαγής. Ο Σαρδανάπαλος ξαπλωμένος, φαίνεται να απολαμβάνει την αποκρουστική πράξη, ενώ γύρω του συντελείται μια μαζική δολοφονία γυμνών γυναικών. Οι όγκοι που συνθέτουν το έργο θυμίζουν σύννεφα καπνού, η διάταξη των χώρων είναι ασυνήθιστη, οι συμβατικοί κανόνες της προοπτικής αγνοούνται, η ανατομία παραβιάζεται εσκεμμένα, και η όποια αίσθηση σταθερότητας δεν προέρχεται από τα σαφή περιγράμματα και τη μορφοπλασία, αλλά από τις τολμηρές χρωματικές σχέσεις.

 

  Ο πιο αυθεντικός Έλληνας οριενταλιστής είναι ο Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909). Επηρεασμένος από το δάσκαλό του Ζερόμ, ο Ράλλης πραγματοποίησε πολλά ταξίδια στην Ελλάδα, το Άγιο Όρος, τη Μικρά Ασία, την Αίγυπτο και την Παλαιστίνη απ’ όπου θα αντλήσει θέματα για τις συνθέσεις του. Συχνά ενδίδει και αυτός, όπως οι Γάλλοι ομότεχνοί του, στην οφθαλμολαγνία, όπως συμβαίνει στο έργο με τίτλο «Η λεία» (1905), όπου παρουσιάζει το εσωτερικό μιας εκκλησίας που έχει υποστεί βανδαλισμούς και μία πανέμορφη Ελληνίδα δεμένη ημίγυμνη επάνω σε έναν κίονα του ναού να κοιτά με τρόμο προς το θεατή, εκφράζοντας την αγωνία της για το τί πρόκειται να της συμβεί. Ο θεατής υποθέτει προς πρόκειται για καταστροφικό έργο αλλόθρησκων βαρβάρων επιδρομέων, που δεν ξέρουν να εκτιμούν τη σημαντικότητα των μνημείων και της θρησκευτικής κουλτούρας, ενώ ταυτόχρονα υποτιμούν τη γυναικεία ύπαρξη αντιμετωπίζοντάς την ως λεία-θήραμα για κάθε είδους «σαρκοβόρο ζώο». Μέσα από την εικαστική αυτή προσέγγιση αναδεικνύεται μια αφελής τάση του δημιουργού, που τείνει προς μια ρομαντική και ιδιαιτέρως εθνικιστική κοινοτοπία που συναντάται στο έργο πολλών ακαδημαϊκών ζωγράφων του 19ου αιώνα.

 

Διαβάστε ακόμα:  Νάρκισσος και Τέχνη



 

Θέλετε να λαμβάνετε τις σημαντικότερες ενημερώσεις;

Please enable the javascript to submit this form

Συνεντεύξεις

Παναγιώτης Μερτύρης: Η δημοτική αρχή κάνει πολιτική σπέκουλα σε θέματα υγείας
Παναγιώτης Μερτύρης: Η δημοτική αρχή κάνει πολιτική σπέκουλα σε θέματα υγείας
Δείτε όλες τις συνεντεύξεις

Δελτία ειδήσεων

Δελτίο Ειδήσεων 17.09.2021
Δελτίο Ειδήσεων 17.09.2021
Δείτε όλα τα δελτία ειδήσεων

Εκδηλώσεις

Διαδικτυακή εκδήλωση με θέμα: Προκλήσεις και προοπτικές της δημόσιας διοίκησης μετά την εποχή του COVID-19
Διαδικτυακή εκδήλωση με θέμα: Προκλήσεις και προοπτικές της δημόσιας διοίκησης μετά την εποχή του COVID-19
Δείτε όλες τις εκδηλώσεις

Παρασκήνιο

Ο ψαράς προειδοποιούσε για το μόλο,ο πρωθυπουργός γελούσε και τον καλούσε να στοιχηματίσει...ο μόλος διαλύθηκε! (βίντεο)
Ο ψαράς προειδοποιούσε για το μόλο,ο πρωθυπουργός γελούσε και τον καλούσε να στοιχηματίσει...ο μόλος διαλύθηκε! (βίντεο)
Δείτε το παρασκήνιο