Από ανάρτηση του Βαγγέλη Χωραφά*
Οι εκκαθαρίσεις ανώτατων στρατιωτικών στελεχών στη Κίνα, δεν είναι μια απλή εσωτερική υπόθεση. Έχει ευρύτερες επιπτώσεις για τις εξελίξεις σε διεθνή κλίμακα.
Η υπόθεση είναι ακόμη πολύ πρώιμη και απαιτούνται περισσότερες πληροφορίες για να κατανοηθεί πλήρως τι οδήγησε στην πτώση του Ζανγκ Γιούσια και του Λιού Τζενλί. Μπορούμε όμως να υποθέσουμε τι μπορεί να σημαίνει, ιδίως η εκκαθάριση του Ζανγκ, για την πολιτική της διαδοχής στην ηγεσία. Μια προσανατολισμένη στο μέλλον συζήτηση για τις εξελίξεις που έχουν σημειωθεί.
Το κύριο άρθρο της Ημερήσιας του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (PLA Daily) της 25ης Ιανουαρίου, εξηγεί το πλαίσιο για τις ενέργειες κατά των Ζανγκ και Λιού σαφώς ως υπόθεση πολιτικής διαφθοράς και όχι ως επαγγελματική ή επιχειρησιακή αποτυχία. Σύμφωνα με το κείμενο, εκείνοι «καταπάτησαν και υπονόμευσαν σοβαρά το Σύστημα Ευθύνης του Προέδρου της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής, τροφοδότησαν πολιτικά ζητήματα και θέματα διαφθοράς, που πλήττουν την απόλυτη ηγεσία του Κόμματος επί του στρατού και υπονομεύουν το θεμέλιο εξουσίας του, έπληξαν την εικόνα και το κύρος της ηγετικής ομάδας της ΚΣΕ και επηρέασαν το πολιτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο της ενότητας και του αγωνιστικού πνεύματος των στελεχών».
Η καταγγελία, με άλλα λόγια, είναι ότι αμφισβήτησαν την εξουσία του Σι Τζινπίνγκ επί του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού και επιδόθηκαν σε φατριασμό, οικοδομώντας δίκτυα πολιτικής επιρροής που απέκλειαν άλλες ομάδες.
Υπάρχουν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες ο Ζανγκ βρίσκονταν κοντά στην ομάδα του πρώην ΓΓ του ΚΚ Κίνας, Χου Τζιντάο, τον οποίο διαδέχτηκε ο Σι. Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Ζανγκ είχε επιλέξει να στηρίξει τον Γουάνγκ Γιανγκ, ως νέο ηγέτη του Κόμματος.
Ο Γουάνγκ Γιανγκ, που ανήκει στη μεταρρυθμιστική ομάδα, ήρθε στο προσκήνιο κατά την διάρκεια της απόσυρσης του Σι για λόγους υγείας, τον Ιούνιο 2025.
Από αυτή τη σκοπιά, το ζήτημα είναι τι σημαίνει η αποπομπή του Ζανγκ για την πολιτική της διαδοχής. Το 21ο Συνέδριο του ΚΚΚ είναι προγραμματισμένο για το φθινόπωρο του 2027. Τότε ο Σι θα είναι 74 ετών και αναμένεται να επιδιώξει τέταρτη θητεία ως Γενικός Γραμματέας του ΚΚ Κίνας.
Εάν επιτύχει, θα παραμείνει στην κορυφή έως το 2032—ένα ενδεχόμενο καθ’ όλα πιθανό, αλλά όχι το μοναδικό. Υπάρχουν και άλλα σενάρια: ο Σι μπορεί να μείνει στην εξουσία αλλά να αναδείξει διάδοχο μέσω της αντιπροεδρίας, να αποχωρήσει από την Μόνιμη Επιτροπή Πολιτικού Γραφείου διατηρώντας έναν πρωταρχικό «προεδρικό» ρόλο, να αποσυρθεί από την προεδρία αλλά να μείνει Γενικός Γραμματέας και πρόεδρος της ΚΣΕ, να κρατήσει μόνο την ΚΣΕ, ή να προκύψει κάποιο υβριδικό σχήμα.
Με τα σημερινά δεδομένα είναι δύσκολο να προβλέψουμε ποια λύση θα επικρατήσει, αλλά μπορούμε να εξετάσουμε πώς οι πρόσφατες εξελίξεις αναδιαμορφώνουν το πεδίο των επιλογών.
Η αποπομπή του Ζανγκ ισοδυναμεί, επί της ουσίας, με πλήρη εκκαθάριση στην κορυφή της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής. Η απομάκρυνση των Ζανγκ και Λιού ολοκληρώνει ουσιαστικά μια πλήρη αντικατάσταση της στρατιωτικής ηγεσίας.
Η ΚΣΕ, με επικεφαλής τον Σι ως πρόεδρο, αποτελείται από δύο αντιπροέδρους και τέσσερα μέλη, συνολικά επτά άτομα. Το 2023, κατά τη διάρκεια της «εκκαθάρισης των Πυραυλικών Δυνάμεων», η οποία οδήγησε στην πτώση του διοικητή των Πυραυλικών Δυνάμεων και του πολιτικού επιτρόπου, ο Λι Σάνγκφου, υπουργός Άμυνας και μέλος της ΚΣΕ, έγινε ο πρώτος από τους επτά που απομακρύνθηκε.
Στα τέλη του 2024, ο Μιάο Χούα, ο πέμπτος υψηλότερος στρατιωτικός αξιωματούχος και επικεφαλής του Τμήματος Πολιτικού Έργου της ΚΣΕ, απομακρύνθηκε. Τον Οκτώβριο του 2025, ο Χε Βέιντονγκ, ο τρίτος υψηλότερος αντιπρόεδρος της ΚΣΕ, απομακρύνθηκε επίσης. Ο μόνος που έχει επιβιώσει στη ΚΣΕ είναι ο Ζανγκ Σένγκμιν, μαζί με τον Σι.
Από το 2012 που ο Σι ανέλαβε την εξουσία, περισσότεροι από 120 ανώτατοι στρατιωτικοί έχουν διωχθεί, κατηγορούμενοι κυρίως για διαφθορά.
Η διαφθορά, πολιτική και οικονομική, στον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό δεν έχει εξαλειφθεί. Κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων θητειών του, ο Σι Τζινπίνγκ δεν άγγιξε ιδιαίτερα τον στρατό, φοβούμενος την απώλεια της βάσης εξουσίας του. Μέχρι τώρα έχει αντιμετωπίσει τους στρατηγούς, που θεωρούνται ότι είναι εμπλεκόμενοι στη διαφθορά. Ο στρατιωτικός εκσυγχρονισμός που ξεκίνησε ο Σι έχει συμβάλει σε αυτό.
Δεδομένου ότι η χώρα θεωρείται ότι πρέπει να προετοιμαστεί για έναν πόλεμο στην Ταϊβάν ( δεν μιλάμε απαραίτητα για εισβολή), υπάρχει η επιθυμία να καθαριστούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι πόλοι της διαφθοράς για να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των ενόπλων δυνάμεων. Και έτσι, να δοθεί ένα μήνυμα στους χαμηλόβαθμους αξιωματικούς.
Η ίδια λογική της προετοιμασίας για πόλεμο, σε συνδυασμό με παρατηρήσεις της εμπειρίας της Κεντρικής Στρατιωτικής Περιφέρειας, αναγκάζει την πολιτική ηγεσία της χώρας να συμπεράνει ότι, στην τρέχουσα κατάστασή του, ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός είναι απροετοίμαστος για σύγχρονο πόλεμο. Ίσως όχι τόσο τεχνικά, αλλά ψυχολογικά. Επομένως, απαιτείται μια αναμόρφωση.
Τίθεται, ωστόσο, το ερώτημα γιατί όλα αυτά γίνονται τόσο επειγόντως. Είναι πράγματι πιεστικές οι προθεσμίες; (Αυτό φέρνει ξανά στην επιφάνεια την μακροχρόνια αμερικανική θεωρία για το 2027 ως σημείο εκκίνησης για την «επιχείρηση στην Ταϊβάν»).
Αν ναι, τότε αυτή η εμμονή με τις προθεσμίες αναγκάζει την πολιτική ηγεσία της χώρας να αναζητήσει επειγόντως νέους στρατηγούς για να αντικαταστήσουν τους παλιούς: πιο σύγχρονους, πιο πιστούς, πιο αποφασιστικούς.
Το μέλλον
Μετά τις εκκαθαρίσεις, θα εμφανιστούν άλλοι, νεότεροι αξιωματικοί. Το κρίσιμο είναι ότι αυτοί δύσκολα θα έχουν την προσωπική σχέση με τον Σι που είχε ο Ζανγκ. Η κοινωνική και πολιτική απόσταση μεταξύ του Σι και της επόμενης γενιάς ηγεσίας της ΚΣΕ πιθανόν θα είναι πολύ μεγαλύτερη.
Αυτό έχει δύο συνέπειες. Πρώτον, οι νέοι αυτοί διορισμένοι είναι πολύ λιγότερο πιθανό να αμφισβητήσουν την εξουσία του Σι, να αντισταθούν στην ατζέντα του ή να προβάλλουν ανεξάρτητη πολιτική προοπτική.
Ο Ζανγκ, εν τέλει, ήταν σε κάποιο βαθμό, σχεδόν ομότιμος: μεγαλύτερος σε ηλικία, με εμπειρία μάχης, και το ανάστημα που απορρέει από αυτή τη θέση. Δεύτερον, όσο ο πιο νέος ηγετικός κύκλος μπορεί να εξασφαλίζει πειθαρχία και συμμόρφωση, τόσο ενδέχεται να αποδυναμώνει τη θεσμική αντιπαράθεση πολιτικής και να παραμορφώνει τις ροές πληροφόρησης προς τα πάνω.
Ο Σι ίσως αποκομίσει αποφασιστικότητα και αφοσίωση, αλλά με ενδεχόμενο κόστος την ειλικρίνεια και την ουσιαστική ανατροφοδότηση.
Από την οπτική της διαδοχής, όμως, αυτός ο συμβιβασμός ίσως είναι ακριβώς το ζητούμενο. Αν υποθέσουμε ότι ο Σι αρχίζει να σκέφτεται σοβαρά τη διαχείριση μιας μετάβασης μετά το 2027, η ύπαρξη ενός ισχυρού «ομότιμου» στην κορυφή του στρατεύματος θα δυσχέραινε τη διαδικασία.
Μια φιγούρα όπως ο Ζανγκ θα μπορούσε θεωρητικά να διαμορφώσει την συναίνεση στο επιπεδο της ελίτ, να αμφισβητήσει την επιλογή διαδόχου ή να λειτουργήσει ως εστία εναλλακτικών προτιμήσεων στο εσωτερικό του συστήματος. Όσο και να φαίνεται περίεργο, οι δύο τους είχαν μια πολύ στενή σχέση. Ο πατέρας του Ζανγκ, στρατηγός Ζανγκ Ζισίν, πολέμησε στο πλευρό του πατέρα του Σι, Σι Τζονγκσούν, κατά τη διάρκεια του Κινεζικού Εμφυλίου Πολέμου στον Βορειοδυτική Στρατιά, όπου και οι δύο έφεραν το βαθμό του στρατηγού. Ο Ζανγκ και ο Σι ήταν επίσης γνωστό ότι είχαν αναπτύξει στενή σχέση από την παιδική τους ηλικία.
Απομακρύνοντας τον Ζανγκ, ο Σι πιθανόν μείωσε σημαντικά αυτόν τον κίνδυνο. Μια νέα ηγεσία του ΛΑΣ, προσωπικά πιστή στον ίδιο, χωρίς ομότιμο κύρος και κατακερματισμένη ως προς τις ανεξάρτητες πηγές ισχύος, θα είναι πολύ λιγότερο ικανή να αντιπαρατεθεί στις αποφάσεις του.
Υπό αυτή την έννοια, η εκκαθάριση δεν αφορά μόνο την παρούσα εδραίωση ελέγχου, αλλά και μια προληπτική διαχείριση της πολιτικής της διαδοχής: ώστε όταν έρθει η ώρα, η επιλογή του διαδόχου, οι όροι της μετάβασης και η αλληλουχία των ρόλων να μείνουν σταθερά στα χέρια του Σι.
Όποιος κι αν είναι ο τελικός διάδοχος, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα είναι πολιτικά πολύ πιο αδύναμος από τον ίδιο τον Σι. Σε αυτό το πλαίσιο, μια πολιτικά ισχυρή στρατιωτική ηγεσία θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό περιορισμό, όχι μόνο για τον διάδοχο, αλλά και έμμεσα για την ικανότητα του Σι να διαμορφώνει αποτελέσματα αφού αποτραβηχτεί.
Από αυτή την άποψη, το «καθάρισμα» στην κορυφή του στρατού υπηρετεί έναν μακροπρόθεσμο σκοπό: να αποτρέψει την ανάδυση του στρατού ως ανεξάρτητου πόλου ισχύος κατά τη διάρκεια ή μετά από μια δύσκολη μετάβαση. Έτσι, η απομάκρυνση του Ζανγκ μπορεί να διαβάζεται ως ένα πρώιμο σήμα ότι ο Σι προετοιμάζει το έδαφος για μια διαδικασία διαδοχής, στην οποία ο έλεγχος αυτής της διαδικασίας θα παραμείνει αποκλειστικά δικός του.
Σε ότι αφορά τους ισχυρισμούς της WSJ ότι ο Ζανγκ «διέρρευσε βασικά τεχνικά δεδομένα σχετικά με τα πυρηνικά όπλα της Κίνας στις ΗΠΑ», θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγάλη επιφυλακτικότητα. Θα έπρεπε να πάρει αυτά τα μυστικά από την Εθνική Πυρηνική Εταιρεία της Κίνας και να τα μεταδώσει/παραδώσει σε ξένους πράκτορες.
Αλλά οι επικοινωνίες του παρακολουθούνται και δεν συναντά κανέναν ασυνόδευτος. Θα χρειαζόταν μια πολύ μεγάλη συνωμοσία για να περάσει απαρατήρητος για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, μια έκθεση του 2022 του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CASI) της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ αποκάλυψε ότι λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την Πυραυλική Δύναμη είχαν διαρρεύσει στις ΗΠΑ, εγείροντας ανησυχίες για το στρατιωτικό απόρρητο. Πιθανόν, εκεί να στηρίζονται και οι ισχυρισμοί της WSJ.
Σε κάθε περίπτωση, εξελίξεις σαν και αυτές δημιουργούν ευκαιρίες για υβριδικές επιχειρήσεις, που μια Μεγάλη Δύναμη όπως οι ΗΠΑ, δεν τις αφήνει ανεκμετάλλευτες. Και αυτό μπορεί να σημαίνει πολλά και στο θέμα του Ιράν και όχι μόνο. Αυτή όμως, είναι μια άλλη συζήτηση.
Στην Κίνα, η εξουσία ανήκει σε όποιον ελέγχει τον στρατό. Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις μας οδηγούν προς μια κατεύθυνση. Η Κίνα δεν είναι έτοιμη για μια σοβαρή διεθνή στρατιωτικοπολιτική αντιπαράθεση, πόσο μάλλον για πόλεμο, και είναι πολύ περισσότερο βυθισμένη στην εσωτερική της ατζέντα. Με ότι αυτό συνεπάγεται για τις διεθνείς ισορροπίες.
O Βαγγέλης Χωραφάς, διευθυντής της ιστοσελίδας γεωπολιτικής https://www.geoeurope.org/, δημοσιεύει καθημερινά πρωτότυπα άρθρα και αναλύσεις και στην προσωπική του σελίδα στο facebook (https://www.facebook.com/vangelis.chorafas).
