Επαγγελματικός οδηγός

Κατεβάστε τις εφημερίδες σε μορφή pdf


Παλαιότερες ψηφοφορίες - Aρχείο

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ | Ο Οριενταλισμός στην Τέχνη και την Πολιτική
Τελευταία ενημέρωση:Τρίτη,16/10/2018

 ........

Γράφει η Δρ. Στέλλα Μουζακιώτου,Ιστορικός Τέχνης στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

και Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.Επιμελήτρια Εκθέσεων

 

stellamouzak@yahoo.gr



 ........

Το διαχωριστικό σημείο που θέτει τα όρια ανάμεσα στην ελληνική ηθογραφία και τον Οριενταλισμό είναι δυσδιάκριτο, καθώς οι σκηνές καθημερινής ζωής και η παρουσίαση ηθογραφικών σκηνών με φυσικό διάκοσμο τις παραδοσιακές στολές και το πλαίσιο ζωής της υπαίθρου, αποτελούν κοινό τόπο και των δύο εννοιών και έχουν έντονο ανατολικό χαρακτήρα.  Συγκεκριμένα,  ο όρος οριενταλισμός (orientalism) χρησιμοποιήθηκε το 1978 από τον Παλαιστίνιο διανοούμενο Έντουαρντ Σαΐντ στο ομώνυμο έργο του και αναφέρεται στο πώς η Δύση ανακάλυψε, κατέγραψε, περιέγραψε, όρισε, φαντάστηκε και, κατά μια έννοια, «επινόησε» την Ανατολή. Ο Σαΐντ αναλύει τη στάση της δυτικής διανόησης απέναντι στην Ανατολή και κυρίως τον αραβικό κόσμο, από την περίοδο του Διαφωτισμού έως σήμερα. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι καλλιεργήθηκε συστηματικά στο πλατύ κοινό η εντύπωση της κατωτερότητας αυτών των λαών και πολιτισμών, προσφέροντας έτσι άλλοθι στις προσπάθειες της Δύσης να κυριαρχήσει επάνω τους.

Πρόκειται λοιπόν, για μια τάση εκλογίκευσης και νομιμοποίησης της αποικιοκρατίας, μέσα από το χώρο της τέχνης, αλλά και των πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και ανθρωπολογικών επιστημών που ασχολούνται με λαούς και πολιτισμούς της Ασίας και ιδιαίτερα της Μέσης Ανατολής. Η τάση αυτή εκφράστηκε ιδιαίτερα στα έργα του 19ου αιώνα με την ωραιοποιημένη συνήθως απεικόνιση προσώπων και τοπίων της Ανατολής (κυρίως της Τουρκίας, του Ιράκ, του Ιράν, της Αραβικής χερσονήσου, της Αιγύπτου και της βόρειας Αφρικής) και καλλιέργησε στους Ευρωπαίους την εικόνα μιας φανταστικής και εξωτικής Ανατολής. Στο πλαίσιο αυτό, ο οριενταλισμός, στην τέχνη του 19ου αιώνα, ανήκει στην παθολογία του Ρομαντισμού και εκφράζει ένα βαθύτερο ενδιαφέρον στον εξωτισμό, στο παράδοξο και στη νοσταλγία της Ανατολής, η οποία αυξάνει τη φαντασία και πυροδοτεί το πάθος.

Ο Εζέν Ντελακρουά (Εugene Delacroix) (1798-1863), ο μεγαλύτερος Γάλλος ζωγράφος του  Ρομαντισμού, διέθετε δυνατή φαντασία, λεπτό πνεύμα και μια σπάνια και εύθικτη ευαισθησία που τον κατέστησαν ίσως το λιγότερο κατανοητό καλλιτέχνη του αιώνα του. Πίστευε πως στη ζωγραφική το χρώμα ήταν πολύ πιο σημαντικό από το σχέδιο και η φαντασία από τη γνώση. Είχε βαρεθεί τα λόγια θέματα που απαιτούσε η Ακαδημία από τους καλλιτέχνες, και το 1832 πήγε στη Βόρεια Αφρική για να μελετήσει τα λαμπερά χρώματα και τα εντυπωσιακά στολίδια του αραβικού κόσμου.

 Ένας τύπος που διαμορφώνεται στη ζωγραφική του οριενταλισμού είναι η αισθησιακή γυμνή γυναικεία παρουσία, που συναντάται ως συνέπεια της υποτιμημένης πολιτισμικής προσέγγισης της Ανατολής και έρχεται σε αντιπαράθεση με τη γυναίκα της Δύσης, που στις συνειδήσεις των Ευρωπαίων ήταν προορισμένη να τεκνοποιεί, να ασχολείται με τα οικιακά και, ενίοτε, να εργάζεται. Η φράση, «Εδώ η δόξα είναι μια λέξη χωρίς σημασία. Όλα μας καλούν σε μια γλυκιά νωχέλεια και δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι αυτή θα ήταν η πιο επιθυμητή κατάσταση σε αυτόν τον κόσμο», που υπάρχει σε ένα γράμμα του Ντελακρουά, σταλμένο από την Ταγγέρη το 1832, μπορεί να μας διαφωτίσει για το κλίμα του αριστουργήματος «Οι γυναίκες του Αλγερίου» (1834), που εντάσσεται στους πιο σημαντικούς πίνακες του 19ου αιώνα (εικ.1). Απεικονίζει ένα χαρέμι με τις κοπέλες να χαλαρώνουν πάνω στο χαλί και την μελαμψή υπηρέτρια να τις φροντίζει. Η μία κοπέλα κρατάει ένα ναργιλέ (όπιο πιθανότατα – συνηθισμένο στα «σπίτια» της περιόδου), ενώ οι άλλες δύο κοπέλες φαίνονται να συνομιλούν μεταξύ τους. Το φως μπαίνει νωχελικά από το παράθυρο και φωτίζει τα τρία σώματα μέσα σε μια ατμόσφαιρα υφέρποντα ερωτισμού. Η σκηνή στο εσωτερικό του χαρεμιού, αποτελεί γνώριμη εικόνα για τον καλλιτέχνη, αφού είχε επισκεφθεί τέτοιους χώρους, όταν ταξίδεψε στο Αλγέρι. Η άμεση γνωριμία με τον κόσμο αυτόν επηρέασε βαθιά τον Ντελακρουά και καθόρισε το νέο προσανατολισμό της ζωγραφικής του, την ελεύθερη έκφραση ενός συνθετικού δράματος και μια περίπλοκη σύνθεση, που ολοένα περισσότερο απομακρύνεται από τους κανόνες και τα καθιερωμένα σχήματα.

 

 Ο πιο αυθεντικός Έλληνας οριενταλιστής είναι ο Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909). Επηρεασμένος από το δάσκαλό του Ζερόμ, ο  Ράλλης πραγματοποίησε πολλά ταξίδια στην Ελλάδα, το Άγιο Όρος, τη Μικρά Ασία, την Αίγυπτο και την Παλαιστίνη απ’ όπου θα αντλήσει θέματα για τις συνθέσεις του. Η οπτική του, φιλτραρισμένη μέσα από την ελληνική του καταγωγή, συμβάλλει στη βαθύτερη κατανόηση και ερμηνεία των θεματικών του επιλογών. Συχνά μάλιστα, ενδίδει και αυτός, όπως οι Γάλλοι ομότεχνοί του, στην οφθαλμολαγνία, όπως συμβαίνει στο έργο του «Γυναίκα στην Τουρκία, καπνίζει» (1887). Το έργο παρουσιάζει τον εξωτερικό χώρο ενός οίκου ανοχής, όπου μία πανέμορφη, ημίγυμνη Τουρκάλα καθισμένη προκλητικά σε μια καρέκλα μετέωρη, στηριγμένη στο ένα μόνο πόδι, γέρνει λοξά το σώμα, παίρνοντας την κλίση της βροχής, με μοναδικό όπλο της τη σαγήνη και την προκλητική της ματιά (εικ.2). Με αυτοπεποίθηση, σίγουρη για την ομορφιά της, με το τσιγάρο στο χέρι, γνωρίζει πολύ καλά ότι δύσκολα θα αντισταθούν στην ανυπέρβλητη πρόκληση που αποπνέει. Μέσα από την εικαστική αυτή προσέγγιση αναδεικνύεται μια αφελής τάση του δημιουργού, που τείνει προς μια ρομαντική και ιδιαιτέρως εθνικιστική κοινοτοπία που συναντάται στο έργο πολλών ακαδημαϊκών ζωγράφων του 19ου αιώνα.



eik. 1.(1834).jpg
eik. 2.(1887)..jpg
Dr.St.Mouzakiotou.jpg



Newsletters
Πληκτρολογίστε το ον/μο σας και τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σας (email) και πατήστε

Αναζήτηση άρθρων