Επαγγελματικός οδηγός

Κατεβάστε τις εφημερίδες σε μορφή pdf


Παλαιότερες ψηφοφορίες - Aρχείο

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ | Περί πλούτου, φτώχειας και μεσαίας τάξης
Τελευταία ενημέρωση:Δευτέρα,05/06/2017

 ...

Γράφει ο Γιάννης Ανδρεάδης, MBA



...
  Η σύλληψη της αντιπαλότητας (και της πάλης) των τάξεων, έννοιας της μεσαίας ( της «αστικής») τάξης και της ανάγκης για μετριασμό των οικονομικών ανισοτήτων δεν είναι του Καρολού Μαρξ. Είναι καθαρά αρχαιοελληνική. Πρώτοι οι αρχαίοι Έλληνες αντελήφθησαν πως οι ανισότητες στο πλούτο και τα εισοδήματα προκαλούν οικονομική και κοινωνική αστάθεια και απωδυναμώνουν την πόλη (και τη δυνατότητα να αμυνθεί) .


  • Ο Αριστοτέλης δίδασκε πως καθε πόλις απαρτίζεται καταρχήν κυρίως από οκτώ μέρη: τους γεωργούς , αυτούς που κάνουν χειρωνακτικές εργασίες ,τους μικροπωλητές , τους πενήτες, τους «πολεμιστές» ,τους δικαστικούς, τους εύπορους και τους αξιωματούχους της πόλης που ασχολούνται με τη διοίκηση .Σ’ αυτούς συνυπάρχουν οι υφαντουργοί, οι σιδεράδες, οικοδόμοι , οι βοσκοί και οι υποδηματοποιοί.

 

  Επειδή όμως , οι ίδιοι άνθρωποι δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και πλούσιοι και φτωχοί, γι’ αυτό κάθε πολιτεία απαρτίζεται τελικά από δύο μέρη : την τάξη των πλουσίων και την τάξη των φτωχών . Και επειδή οι μεν εύποροι είναι λίγοι, οι δε φτωχοί πολλοί, οι δύο πλευρές είναι ενάντιες η μία στην άλλη .

 

  Λίγο παρακάτω , στα «Πολιτικά», ο Αριστοτέλης παρουσιάζει και την Τρίτη τάξη. Γράφει πως κάθε πόλη απαρτίζεται από τρία μέρη: τους πολύ πλούσιους, τους πολύ φτωχούς και μια Τρίτη , μεσαία τάξη, ανάμεσα στους δύο αυτούς. Επειδή όλοι συμφωνούν πως η μεσότητα ( η μη υπερβολή και η μη έλλειψη) είναι η πιο άριστη κατάσταση , τότε και το να έχεις μια μέση περιουσία είναι η καλύτερη κατάσταση .

 

  Όσο πιο πολυάριθμη είναι η μεσαία τάξη, τόσο πιο σταθερό είναι και το πολίτευμα. Η μεσαία τάξη πειθαρχεί πιο εύκολα στη λογική. Οι υπερβολικά όμορφοι , οι υπερβολικά ισχυροί , αυτοί που κατάγονται από τα πολύ μεγάλα «τζάκια» , αυτοί που είναι πάμπλουτοι, αλλά και αυτοί που είναι στην άλλη πλευρά, οι πάμπτωχοι, οι αδύναμοι, αυτοί που έχουν πολύ ταπεινή καταγωγή, δύσκολα πείθονται στη λογική. Οι μεν γίνονται αλαζόνες και «μεγαλοπονηροί», οι δε κακοποιοί και μικροαπατεώνες . Έτσι η πόλις καταντά να είναι : «τών μέν φθονούντων τών δέ καταφρονούντων» .

 

  Φυσικά , για να προκόψει το πολίτευμα μιας πόλης, πρέπει πρωτίστως να έχουν ευνοϊκές διαθέσεις απέναντί του όλοι οι πολίτες ή αν όχι, τουλάχιστον να μην βλέπουν σαν εχθρούς τους κατέχοντες την εξουσία.

 

  Δηλαδή για να ευημερήσει μια πόλη χρειάζεται (φιλία και κοινωνική αλληλεγγύη) και χρειάζεται να αποτελείται κατά το δυνατόν , και αυτό ( αυτό το προτέρημα το έχει η μεσαία τάξη). Γι’ αυτό είναι ευτύχημα για μια πόλη να απαρτίζεται κυρίως από πολίτες που έχουν (μεσαίες περιουσίες, που επαρκούν για τις ανάγκες τους). Γιατί όπου υπάρχει μεσαία τάξη περιορίζεται και η αλληλοϋπονομευση μεταξύ των πολιτών.

 

  Ο Αριστοτέλης θεωρούσε πως όσο πιο πολυάριθμηκαι ισχυρή είναι η παρουσία της μεσαίας τάξης ( ανθρώπων που δεν έχουν ούτε τεράστια περιουσία ούτε είναι φτωχοί ), τόσο πιο άριστη (και σταθερή) θα είναι και η πολιτεία . Αυτοί που έχουν μεσαία εισοδήματα δεν φθόνουν και δεν επιβουλεύονται τους πλουσίους (όπως οι φτωχοί) ούτε αποτελούν πρόκληση για τους πτωχούς. Ούτε και οι πλούσιοι «λιμπίζονται» τις μεσαίες περιουσίες. Έτσι υπάρχει μια στεθερότητα , όταν η πόλη απαρτίζεται κυρίως από άτομα που είναι ίσα και όμοια και με μεσαία εισοδήματα.

 

  Γι΄ αυτό υποστήριζε πως κάθε πολιτεία πρέπει να μεριμνά, ώστε κανενός μέρους η δύναμη να μην αυξάνεται δυασανάλογα και να ενισχύει τη μεσαία τάξη, διότι έτσι αποφεύγονται οι εξεγέρσεις που έχουν ως αίτιο τις μεγάλες διαφορές στον πλούτο. Υποσήριζε μάλιστα και το εξής: Στις μικρές πόλεις είναι εύκολο να υπάρξουν μόνο οι δύο ακραίες τάξεις, οι εύποροι και οι άποροι , ενώ στις μεγάλες υπάρχει χώρος για να αναπτυχθεί η μεσαία τάξη.

 

  Θεωρούσε πως εφόσον η πολιτεία δημιουργήθηκε «χάριν...ζωής τέλειας και αύταρκούς», με σκοπό «τό ζήν εύδαιμόνως και καλώς» , γι΄αυτό όσοι προσφέρουν περισσότερα , θα πρέπει να έχουν περισσότερα δικαιώματα . Και επειδή προσφέρουν περισσότερα οι «τοις ... κατ’ αρετην δ’ ύπερεχόμενοις» , αυτοί , που υπερέχουν σε ικανότητα και αρετή θα πρέπει να απολαμβάνουν περισσότερα δικαιώματα , περισσότερα ακόμα και από αυτούς που προσφέρουν χρήματα από την περιουσία τους , και από αυτούς που έχουν σπουδαιότερη καταγωγή(γενιά) . Παρ’ όλα αυτά , καταλήγει πως την εξουσία πρέπει να την ασκούν οι πολλοί(«το πλήθος») και όχι οι άριστοι και οι λίγοι, διότι το σύνολο των πολλών (παρά τις αδυναμίες του κάθε ατόμου ξεχωριστά ) κρίνει ορθότερα, γιατί συγκενρώνουν τα διασκορπισμενά προτερήματα των πολλών.

 

  Πίστευε επίσης , ότι οι πραγματικοί δημοκράτες πρέπει να φροντίζουν να μη φτωχαίνει πολύ ο λαός και να βρίσκουν τρόπο η ευπορία να διαρκεί, γιατί αυτό συμφέρει και τους εύπορους. Προτείνει η πολιτεία να μοιράζει γενναιόδωρα στους άπορους από τα δημόσια έσοδα και οι έυποροι και νουνεχείς πολίτες να βρίσκουν ευκαιρίες να τρέπουν τους άπορους σε επικερδείς απασχολήσεις. Γιατί πολιτικά ευδαίμων είναι η πόλη όπου όλοι οι πολίτες ευδαιμονούν και όχι μόνο ένα μέρος τους.

 

  • Και ο Πλάτωνας θεωρούσε πως : «όταν μια πόλη δεν αποτελείται από ένα ενιαίο σύνολο, αλλά από δύο μέρη, των φτωχών και των πλουσίων , που επιβουλεύονται ο ένας των άλλο , στο τέλος το πολίτευμα καταρέει». Έτσι και το πολίτευμα της ολιγαρχίας καταστρέφεται από την απληστία για τον πλούτο και την παραμέληση των άλλων για το χρήμα .

 

  «Αντί δηλαδή να γίνουν ικανοί και φιλόδοξοι άνθρωποι κατάντησαν φιλάργυροι και φιλοχρήματοι , και επαινούν και θαυμάζουν τον πλούσιο , και τον οδηγού στην εξουσία ενώ τον φτωχό τον περιφρονούν».

 

  Στην ολιγαρχία ,κατά την οποία στην εξουσια δεν παίρνει μέρος κανείς, του οποίου η περιουσία να είναι κατώτερη ορισμένου ποσού , οι φτωχοί καταπιέζονται και η οικονομική ανισότητα αυξάνει συνεχώς φθάνοντας σε σημείο που όλοι να είναι φτωχοί, πλην των αρχόντων. Οι φτωχοί αντιδρούν , επαναστατούν και εγκαθιστούν τη δημοκρατία. Δηλαδή, η δημοκρατία προέρχεται από την ανατροπή της ολιχαρχίας με κίνητρο την αναζήτηση της ελευθερίας και της ισότητας. «Και ένα δημοκρατικό πολίτευμα γεννιέται , υποθέτω , οτάν οι φτωχοί , έχοντας υπερισχύσει , άλλους τους σκοτώνουν , κι άλλους τους εξορίζουν , στους υπόλοιπους όμως δίνουν τα ίδια πολιτικά δικαιώματα και την ιδία συμμετοχή στα αξιώματα στη βάση της ισότητας».

 

  Ο Πλάτωνας θεωρούσε πως ο πλούτος κάνει τους ανθρώπους τρυφηλούς (άνευρους , μαλθακούς) , τεμπέληδες και επιφανειακούς (επιδειξιομανείς) , ενώ η φτώχεια κάνει τους ανθρώπους ανελευθερούς , κακούς τεχνίτες και κακοπροαίρετους ( ποτέ δεν είναι ευχαριστημένοι) .

 

  Πίστευε πως η χειρότερη αρρώστια μιας πόλης είναι η εσωτερική , η εμφύλια σύρραξη , η επανάσταση , η πάλη της τάξης των φτωχών και της τάξης των πλουσίων . Γι’ αυτό πρέπει οι νομοθέτες να θέτουν φραγμούς στον μεγαλό πλούτο και στη μεγάλη φτώχεια . Για να δημιουργηθεί ισότητα , πρέπει να καταβάλονται άνισοι φόροι και τιμήματα ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του καθενός.

 

  Δίδασκε πως : «ο νόμος δεν πρέπει να μεριμνά για το πως θα προκύψει μια μονάχα μερίδα, αλλά για το πώς θα καταφέρει να ευημερήσει όλη η πόλη, συνθέτοντας αρμονικά τους πολίτες , είτε με τη λογική είτε με εξαναγκασμό , κάνοντας τους να μεταδίδουν ο ένας στον άλλο την ωφέλεια που μπορέι ο καθένας να προσφέρει στην κοινωνία και αναδεικνύοντας τέτοιους άνδρες στην πόλη, και να μην τους αφήνει να κανει ο καθένας ό,τι ο ίδιος προτιμάει ( να μην κάνει ο καθένας του κεφαλιού του ), αλλά να τους χρησιμοποιεί για το κοινό καλό».

 

  Αυτή η αναγνώριση , ότι η ιδιοκτησία , αλλά και η έλλειψη μεγάλων διαφορών στην περιουσία είναι απαραίτητα στοιχεία για την αποφυγή καταταστροφικών εσωτερικών προστριβών , φαίνεται και από τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις του Λυκούργου (700-630 π.Χ.) στη Σπάρτη, του Σόλωνα (638-558 π.Χ. ) στην Αθήνα , του Άγι Δ΄ ( 242-241 π.Χ.) και του Κλεομένη Γ’ ( 236-227π.Χ.) στη Σπάρτη , που είχαν ως κοινό παρανομαστή και στόχο την ενδυνάμωση και διεύρυνση της ιδιοκτησίας και τη μείωση του χάσματος μεταξύ των πλουσίων και φτωχών, είτε με την άφεση ή με τη μείωση των χρεών ( όπως για παράδειγμα οι διατάξεις της «σεισάχθειας»που εισήγαγε ο Σόλων – ένας συνδυσμός διαγραφής χρεών και διαγραφής των υποθηκών στην αγροτική γη, κατάργηση της δυνατότητας υποθήκευσης του ίδιου σου του ευατού και μετριασμού των τόκων, είτε με την αναδιανομή γεωργικών κτημάτων ) . Μάλιστα ο νεαρός Σπαρτιατής βασιλιάς Άγις εμφανήστικε στην Εκκλησία του Δήμου, προτείνοντας την αναδιανομή της γης και πρώτος έδωσε το καλό παραδειγμά προσφέροντας τη δική του περιουσία !

 

  Σε κάθε περίπτωση αυτές οι σκέψεις , που καταγράφηκαν πριν 25 αιώνες , είναι απόλυτα επίκαιρες . Η μεσαία τάξη είναι αυτή που δίνει πολύ περισσότερα από όσα παίρνει: Μετριάζει τις αντιθέσεις και τις αντιπαραθέσεις , πληρώνει τους φόρους της (χωρίς να ευνοείται από σπουδαία οικονομικά και φορολογικά κίνητρα και επιδοτήσεις ), στελεχώνει το εμπόριο , τις επιχειρήσεις και αποτελεί τη «θερμοκοιτίδα » της ανάπτυξης.  



andreadis5.jpg



Newsletters
Πληκτρολογίστε το ον/μο σας και τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σας (email) και πατήστε

Αναζήτηση άρθρων